jedna z lepszych powieści, jakie czytałam w tym roku • smutna • pełna pragnienia, by tym ludziom z niej pomóc, wskazać im drogę jakąś, lepszą od tej, którą idą. powieść, która szarością rozsadza duszę i umysł i trudno się od niej po przeczytaniu wyzwolić. Pęta umysł i knebluje usta, bo chciałoby się krzyczeć, a nie można. nawet płacz nie wychodzi. • potrzebowałam bez mała 3 miesięcy, bo o niej napisać. A co czuje? • latam. • latam. • dryfuję gdzieś poza światem i ziemią... • ileż w tej powieści magii i smutku jednocześnie. Ileż alkoholu i słów przemilczanych i pragnień utopionych... Ileż tu prawdy o nas... • agaKUSIczyta

„DZIKI, MROCZNY BRZEG” Charlotte McConaghy • tłum. Katarzyna Bażyńska – Chojnacka • Wydawnictwo FILIA, ocena 10/6 • „Z samotnością trzeba być ostrożnym, można się od niej uzależnić”. • Pamięć z czasem zamazuje pewne rzeczy i po wielu latach człowiek zastanawia się, jak ułożyć to co było w jakiś sensowny ciąg i czy to, co pamięta było właśnie takie, a nie inne. Pamięć figluje z mózgiem, przesiewa słowa, zamazuje twarze ludzi i bazgrze po marzeniach sprzed lat. Zapomina się też dotyk skóry, czy policzka ukochanej. Wiele traci po latach na ważności, bledną kontury tego czasu minionego. Już sam Wiesław Myśliwski miał z tym problem. Bo „(…) jeśliby się uznało, że znaczenie ma jedynie to, co najważniejsze (...). Tylko czy jakiekolwiek życie da się zmieścić w tym, co najważniejsze?„. • „Mroczny, dziki brzeg” odbiera mowę. Od początku czujesz strach, bo pęta cię powieściowa sceneria. Oto zagadkowa kobieta, którą woda wyrzuca na brzeg Shearwater, niewielką wyspę u wybrzeży Antarktydy. Nikt nie powinien tego przeżyć, tych kipieli i sztormu i skał podwodnych, a jednak. Wypluły ją wody i przywróciły życiu. I tak trafiamy na wyspę, na której żyje rodzina Salt. Ale tego tak od razu nie wiesz. Oto poznajesz trójkę dzieci i dorosłego mężczyznę, Dominica. Czworo rozbitków życia, którzy dotąd żyli w symbiozie z tym miejscem i poniekąd z sobą razem, lecz gdy w tym gronie pojawia ona, nic już nie jest takie, jak wcześniej. Każde z nich ucieka przed czymś i zmaga się z wewnętrznymi traumami, które nadają cel codzienności i które stają się sposobem na życie. Każdy od czego ucieka, czegoś się boi i nie mówi o tym. Ta rodzina tak naprawdę siebie nie zna. Ojciec próbuje lepić ich grono nazywając ich rodziną, lecz zastanawiasz się podczas czytania - czy to nadal jest rodzina? • Fabuła osadzona na wyspie Shearwater z każdym dniem staje się coraz groźniejsza. Pochłania cię kompletnie. Na jaw wychodzą skrywane i przemilczane tajemnice. Gdy w dotychczas hermetycznym gronie pojawia się ktoś z zewnątrz, wszystko zaczyna pękać w szach – dosłownie i w przenośni. Coś, co było tajemnicą, trzeba teraz kontrolować i jeszcze bardziej skrywać. Jedno słowo za dużo wypowiedziane przez nieuwagę może zdradzić. Gdy pojawia się dociekająca prawdy kobieta, a wraz z nią pojawiają się pytania, trudno znaleźć szybkie odpowiedzi, a te najprostsze nastręczają wiele strachu. Wyspie grozi katastrofa, bank nasion zaczyna przeciekać i lada dzień wszystko co w nim jest zabierze woda. Wszystko pochłonie żywioł, którego nikt nie zatrzyma. • „Nic nie oddziela nas od śmierci tak cienką linia jak powietrze.(...)*” Nie inaczej jest z wodą i jej mocą. Lodowa temperatura ścina ciało, odbiera czucie i oddech. Płuca się zapadają, a panika paraliżuje. Człowiek umiera tonąc i nie ma ucieczki. Woda zabiera to, po co przyszła. Pochłania ludzi, nasiona, skały i wyspy całe. Zabiera życie, nawet najmniejsze. Dla wody nie ma znaczenia praca, jaką włożono w budowę życia. Życie to kipiel, to siła wodna, to wielka fala i nic potem. • „Dziki, mroczny brzeg” rozstraja myśli. Czujesz się jak intruz tego lądu. To miejsce bowiem nie przewidziało cię tu, nie uwzględniły cię ludzkie serca tych, których tu zastajesz. Oto pozornie świetnie funkcjonująca rodzina. Mają siebie, uczą się od siebie, rozmawiają ze sobą i jest im dobrze. Ale to kocyk, który zakrywa wiele myśli i traum i zasłania prawdę. Każda z tych osób ma swój świat, którego strzeże i do którego nie dopuszcza. Pozory tego, jak funkcjonuje ta rodzina, mylą zjawiającą się dosłownie „znikąd” kobietę. Rowan jest na skraju życia i śmierci. Nikt nie powinien przeżyć tego, co ona. Ludzie takich wypadków nie przeżywają - poza nią. Jest niemalże cudem ocaloną kobietą, która powinna być martwa i mimo pomocy, mimo stanięcia na dwóch nogach, każdego dnia walczy o to życie. Każdy ruch, czy praca fizyczna męczą i wyniszczają jej ciało. Walka z mdłościami i omdleniem staje się codziennością, a walka z samą sobą staje się normą. • Nie sposób objąć tą książkę odpowiednim słownictwem, bo wymyka się słowom wszelakim. Nie pozwala ujarzmić się recenzentko i jakoś uformować. Walczysz z tym, co wyczytasz, a co ciągle w tobie kiełkuje i żyje. Zakleszcza cię zaskoczenie końcem, po którym zapada cisza. Czujesz coś na podobieństwo czytelniczego paraliżu, bo nie możesz pogodzić się z tą historią i z przejmującą samotnością jej bohaterów. Garstka ludzi rzucona gdzieś w zimną krainę, która pragnie życia, a której życie z każdym dniem zaczyna być wielkim znakiem zapytania. Walka z czasem zmusza ich do wyniszczającej pracy i do wyrywania z tego życia kolejnych godzin. Katastrofa, która nadchodzi nie daje ci spać, bo wyłazi czytelniczo spomiędzy stron i oblepia cię całego. Buntujesz się na to, co się stało. • Niesamowita powieść. Wyjątkowa i szczególna. • Jedna z najlepszych, jakie ostatnio czytałam. • Bogdan Frymorgen „Oswoić tygrysa”. Wydawnictwo Austeria, 2026r. • agaKUSIczyta

„Chciałeś czego? • Nie, nic (…). Tylko czy jesteś”. • Szuka syna w ogrodzie niewielkim za domem. Zarośniętym, brzydkim nawet gdy drzewa jesień z liści rozbiera. W tym małym ogrodzie, trochę krzaków, trochę drzewek zaledwie i nie ma się gdzie skryć. A on, mały, siedzi na drzewie i boi się oddychać. Pełen strachu siedzi, by ojciec, chodzący pomiędzy drzewami, jak w dżungli jakiej, ojciec który go szuka i woła i głowy nie podnosi, by go nie wyczuł choćby. Ojciec synka szuka. Nawołuje rozsypując wołania pod stopy i przed siebie gdzieś je siejąc. A on, tam w górze, bawi się potem tym ojca zatroskaniem. To szukanie w zabawę się przeradza. Bo on tu, w koronie drzewa skryty, wyszedł ze świadomości ojca. Zniknął z jego trosk rodzicielskich i z tego, co czyni go rodzicem. Bo ojciec żył jakby dla tego syna jedynie, sam dla siebie nie żył. Nie był nawet sobą w tym codziennym steraniu życiem. Żyć to on chyba nawet nie chciał jakoś długo, ale zjawił się on, syn jego i wszystko stało się inne. Inne zboże w polu, inne domostwo, inne dni mijające i ona stała się inna. Jego żona, mama z różańcem w spracowanych dłoniach. • Gdy on, berbeć przecież, pojawił się na tym świecie, ojciec zaczął żyć wyobrażeniem syna swego. Musiał być i pomagać mu. Musiał go odebrać z miasta, gdy nauki skończy, musiał mu byt zapewnić i konia z dworu pożyczyć i zadłużyć się przecież, bo syn na wszystko co dobre zasługiwał. Nawet o pracę mu się wystarał i dobro u nóg rozścielał, choć to dobro czasem synowi wadziło i wstydził się. Bo to jakieś sztuczne było czasem, bo on inaczej chciał z tej nauki wracać, panem po szkole nie chciał być. Chciał tu, w tym miejscu, z którego wyszedł, tu chciał być i tu swój świat mieć. Bo zawsze, nawet po latach, wiedział i czuł, że to jego dom i kraina i tylko tu chce być i żyć i reszta świata nie ma znaczenia, bo tu jest cały świat. Tu gdzie wieś i dom, tu on chce być i tu umrzeć. Bo po latach to życie sprawi, że on potem dorosły już, stanie się ojca opiekunem, a on jego synem poniekąd. Że teraz to on, ojciec-syn będzie wyobrażony cały i syn bardziej troską przejęty się stanie. • „Dzięki innym nasze życie zostaje przedłużone o ich pamięć”. • I zrozumie to zatrwożenie taty wcześniejsze. To jego szukanie w sadzie i pilnowanie i czuwanie, by ciepło mu było i by spokojny spać się kładł. Że on, ojciec, wszelkie troski chciał od syna zabrać i w sobie przechować, bo on, syn, najważniejszy był. Jego był. • A mama? Mama umarła, cichutko tak, jakby wyszła tylko krowy wydoić. Wyszła i cisza zapadła, a oni, gdy się tej ciszy przerazili, poszli jej szukać dopiero. Jak żyła, tak odeszła. Zawsze z boku, zaprzątniętą swoją pracą, gotowaniem i dbaniem o nich. To był jej świat i tu była szczęśliwa i nic więcej nie chciała, nie pragnęła niczego. Jedynie, by oni byli. • Czytanie Myśliwskiego wycisza zegar. Czas nie istnieje, klepsydrę zapychają drobinki piasku. Zapada cisza. Są słowa wyczytane i historia w tobie i tyle. I siedzisz i myślisz o tych zdaniach, układasz je w sobie, znajdujesz im miejsce na zawsze. Bo ta historia, to ciepło i ten ojciec z synem wraz, to budzi w tobie nostalgię i smutek za dzieciństwem, za beztroską i za czułym ojcem gdzieś obok. Tym ojcem, co dał czasem klapsa, czasem przytulił, czy tylko patrzył na ciebie, by wiedzieć, że jesteś, że nic ci się nie stało i żebyś wiedział, że on jest, że czuwa, jak ojcowska opoka. Dla ciebie. Jest i będzie – choć już go nie ma. • Myśliwski pisze tak, że te słowa wyczytane otwierają ciszę. • Nie ma nic. • Cisza. • Zamykasz oczy i tyle. I jesteś, tak po prostu. Stajesz się sobą w sobie, a czytelnicza dusza w tobie wrażliwością się staje. Taki jest Myśliwski. Zawsze taki był, a teraz szukasz go pomiędzy stronami powieści i pragniesz tego rodzica u boku i czasów jakiś innych i siebie samego chcesz zmienić. To jest piękno tych historii spisanych. To piękno pióra autora i patrzenia i czucia też. Bo by pisać takie książki, trzeba mieć o tym czymś pojęcie. Trzeba umieć wszystkie te niewidoczne zmysły trudne do nazwania, łapać i nazywać i spisywać je tak, a nie inaczej. Trzeba wiedzieć, jak je ułożyć i jakie nadać im miejsce w zdaniu, bo tylko taki szyk da im znaczenie, taki, a nie inny. Słowa bowiem kpią sobie z pisarzy i trzeba mieć wielką pokorę w sobie, by je okiełznać pod siebie. By je ujarzmić i by to one właśnie stały się pisarzowi poddane. • Myśliwski słowa miał, a one miały jego. • W „Nagim sadzie” zachwyca. Powraca do dzieciństwa, do sadu, do matki z różańcem w dłoniach i ojca czekającego w izbie obok. Pisze o życiu, ciężkim przecież, bo biednym i zawsze takim „stąd dotąd” obejmującym wioskę, czy stary dom, ale to małe życie właśnie – wielkie było. Ogromne było. • To małe miejsce światem wielkim jest. Wszechświatem jest. I tu żyć chcesz i być i umrzeć. • „Nagi sad” to też pieśń lat, jakie człowiek spędza na tym „łez padole”. Młodość zachwyca, starość przeszkadza. Stary człowiek w towarzystwie młodych zamyka usta. Cichną rozmowy wszelakie, frywolność więzi się w sobie, bo nie wypada jakość. Starość wymusza inność, dostojność nawet, a on jeden, pośród nich – czego chce? • Jednak starość sama w sobie jest wytłumaczeniem. Winna jest temu zramoleniu, narzekaniu, czy żalach do Boga kierowanych. Staremu człowiekowi takie rzeczy się wybacza. Staje się bezkarny... • Starość chowa się za drzewem, starość w chałupie zostaje. • Wiesław Myśliwski stworzył monolog życia. Monolog pamięci i niedopowiedzeń. Monolog ciszy przynależny z racji wieku i starości i doświadczenia. Monolog ulotnych minut i twarzy dawno widzianych. To makata wspomnień i radości sprzed lat. To stare obrazy życia, które z perspektywy lat wydają się być obcymi. Jakby życie całe wymykało się pojęciu wszelakiemu. Pokładać wiarę w pamięć? W starość? Czy w sobie może zaufanie do prawdziwości odnaleźć? • Myśliwski pisze tak, że słowa zaczynają żyć. Wyczytane historie z kart powieści tętnią w głowie, subtelnie muskają zmysły, umykają jak wystraszone ruchem motyle. Pisze o człowieku. O jego w tym szybkim świecie zagubieniu, strachu, o utraconych momentach i słowach, które nigdy nie padły, a które przecież paść powinny. Stajesz się ojcem, co w pokorze czeka na syna, który wybiegnie ze szkoły. Będziesz chciał, by szubko do domu wracał, bo obiad na niego czeka. Bo matka szykuje talerz... • Jesteś ojcem, obserwatorem, podporą. • Stajesz się ciszą starości. • Po Myśliwskim zapada cisza... • Pochylasz głowę. • Składasz hołd Mistrzowi. • agaKUSIczyta

„W RANY” Petra Dvorakova • Wydawnictwo STARA SZAFA • Maluję potajemnie. Kryję się z tym. • Basia też malowała, a ja gdy maluję, a gdy jej już nie ma, to myślę o niej. Myślę i wydaje mi się, że jest tu obok, że jesteśmy razem i więcej jest niż nie jest. Chyba za nią tęsknię. Bardzo tęsknię. A czasem nawet, gdy maluję, wyobrażam sobie, że nie znika cala. Bo niestety zniknęła. • Odeszła ode mnie i od nas. Poleciała. I zostawiła mnie samą. • Ja też pewnie wolałabym polecieć z nią, albo polecieć jak ona. Bo co tu miała? Krzyki, bicie i ciągłe problemy. Przeze mnie też. Chciałam być lepsza niż ona, dlatego wszystko, co robiłam, robiłam tak, by pokazać rodzicom, że Baśka jest beznadziejna. Że to ja jestem ta mądrzejsza, lepsza i zadbana. Że mam wszystko poukładane i pilnuję swoim obowiązków i nie trzeba mnie pilnować. W przeciwieństwie do Baśki, która zawsze musiała być gorsza. Dlatego to ona była bita za każdym razem. Ja stałam z boku. I patrzyłam. • Stałam z boku i przyglądałam się jej łzom. • Stałam z boku i udawałam zimną i obojętną, ale teraz wiem, że w środku, że w sobie gdzieś głęboko, nie chciałam żeby była bita. Nie chciałam jej łez i jej twarzy pełnej bólu. I teraz chciałabym ją pogłaskać i przytulić i cofnąć czas, ale wtedy tylko stałam. Stałam i patrzyłam i chełpiłam się zakłamanym zwycięstwem. • A teraz? Co teraz? • Teraz jestem sama i czasem, gdy chcę zniknąć, robię jak Basia i chowam się za zasłonę w naszym pokoju. Przez okno obserwuję świat na zewnątrz i patrzę na pobliskie drzewo i wrony na nim. Ona też tak robiła. • „Wysoko w chmurach latamy z wronami. • Machamy skrzydłami, unosimy pióra na wietrze • coraz wyżej.(...) Kra... Kra... Kra... Ty... (…) • A w parku stoi samotna Kasia • Widzę po niej, że pragnie ujrzeć • pośród stada wron mą twarz”. • Ale teraz, gdy jestem sama, to nie umiem chyba żyć. Nie radzę sobie często, bo nie wiem, co jest dobre i czy ja jestem dobra, choć uważam, że nie. Że mama nie jest ze mnie zadowolona jak kiedyś, gdy była Basia z nami. Czasem jakby brakuje mi oddechu. Wszystko siedzi we mnie i ciąży mi, a najbardziej chyba czarna samotność w tym trudnym świecie. Pocieszam mamę, bo choć chodzi do psychologa, to w domu często płacze albo jest zła i bezradna i mi to pokazuje i czeka na moją reakcję. Na moje poświęcenie. Bo ona jest najważniejsza, a ja? Ja też sobie nie radzę, z niczym sobie nie radzę, ale nie mówię tego. Nie mówię też o lekcjach malowania po szkole, nie mówię o bezsilności, o pustce bez dna w sobie. Nie radzę sobie ani z naszym pokojem, ani z rysunkami, ani z życiem tak w ogóle. Kiedyś nawet dostałam w twarz od mamy i miałam ją opuchniętą na drugi dzień, ale zasłużyłam sobie. • Mama tak się poświęca dla nas, dla mnie i dla tego domu, a ja nie umiem tego docenić. • I zasłużyłam sobie na ten mocny policzek od rozwścieczonej mamy. • Nie jestem dobrym dzieckiem. • Nie jestem dobrą córką. Basia była lepsza. Była lepsza ode mnie. Ona umiała wszystko, umiała nawet poukładać w sobie uczucia i schować emocje, a ja? Ja nic nie umiem. Nie potrafię... Nie potrafię bez niej być. • Czasem wydaje mi się, że nie trafię na świetną powieść. Że nie trafię na taką, która mnie przytka i przemieli i wypluje, bo przecież takich jest (powiedzmy wprost) niewiele. Wydaje mi się czasem, że każda z wyczytanych historii będzie co najwyżej dobra. Aż trafia się Petra Dvorakova i nic już nie jest takie, jak przedtem. • „W rany” to monolog samotności. Monolog ludzi z domu, w którym zamieszkała żałoba i strata i pojawiła się nieznana nikomu pustka. To makata zdań niew­ypow­iedz­iany­ch i tych, które padły w niewłaściwych momentach. To wspomnienia sprzed lat, które wydają się być obcymi i obraz tego, co jest, a co wydaje się także być obce. Jakby życie całe wymykało się pojęciu wszelakiemu. Wszyscy są pogubieni i pełni żalu, a te emocje wypływają ciemną lawą i na ciebie, na ciebie czytającego tą książkę. • Dvorakova napisała historię, która burzy spokój. Pisze o zwykłych ludziach, o ich w tym szybkim świecie zagubieniu, o strachu, o utraconych momentach i słowach, które nigdy nie padły, a które teraz fruwają w duszy, jak wrony za oknem. Pisze prosto, acz głęboko znaczeniowo. Stajesz się powieściowym nikim, powieściowym „bezradnikiem” o ludzkiej twarzy. Jesteś niepogodzonym z losem bytem, którego ten byt właśnie mierzi i przeraża, bo ciągle jest ci źle. Nie rozumiesz tego, co się stało i co się dzieje, ale stajesz się też ciszą w ciasnym niezrozumieniu. Jesteś stary w środku. Stary i samotny. Stary, samotny i pełen pretensji do wszystkiego i wszystkich, a najbardziej do tych, których już przy tobie nie ma. • Po lekturze zapada cisza... • Z drzewa rosnącego za oknem odlatuje wrona. • „Latam wysoko i jest mi dobrze. Latam gdzieś tam. • Prze-żyć... Prze-żyć... Chciałam prze-żyć...” • agaKUSIczyta

Tym razem głównym bohaterem jest Obeliks i do pewnego momentu jego nieodłączny przyjaciel, malutki, biały Idefiks. Ale... Juliusz Cezar (zwany Julkiem) obmyśla wraz z Kajem Ekonomikusem skrzętny plan zniechęcający Gallów do bicia Rzymian. Ekonomikus szastając budżetem Juliusza kupuje menhiry od Obeliksa namawiając go do coraz większej i większej produkcji. Bo, jak mu próbował objaśnić, rynkiem rządzą popyt i podaż... też tu jego wyjaśnienia się skończyły, bo Obeliks nie należy do tęgich mędrców (tęgi co prawda jest lecz tuszą i uwaga - GRUBY nie jest, najwyżej puszysty),dostarcza każdego dnia coraz więcej i więcej tych nie wiadomo po co komu przydatnych kamieni. A wszystko po to, by sprostać wymaganej popytanej podaży, bo ceny wyskakują do góry od wczorajszego rynku, a jeśli podaż nie będzie mogła zaspokoić popytu, to grozi spadek kursu waluty. Więc do pracy najmuje coraz więcej mężczyzn, każdy goni za mamoną, wioska Gallów staje się... monopolem menhirów z Obeliksem, jako najbogatszym (przynajmniej początkowo) mieszkańcem wioski. A skoro najbogatszy, to i najważniejszy. Obelix musi zrobić dość podanego popytu produkcji zaspokojonej, by wypadły sestercje na kursie... wówczas podaż być z tego bardzo popytana. Zwał jak zwał, a chodzi o wielką produkcję. Nawet wielgachną, ogromną... Wszyscy pracują w kamieniołomach, nikomu na myśl nie przychodzi bitka, rozbój czy awantura. Bo rynek jest najważniejszy i wymagania stawiane przez konsumentów i kreowanie ich gustów. Zagmatwane to, jak popytana podaż i sestercje razem. Hmmm, czy Rzymianie osiągnęli cel? Musiałabym nie znać Obeliksa i Asteriksa by w to uwierzyć. Nawet Długowieczniks ma tego dość... Bo, jak zawsze, koniec komiksu to uczta przy dzikach i mięsiwie wszelakim z ciszą za uszami, bo śpiewający Gall zakneblowany ma zakaz wydawania jakichkolwiek dźwięków bliskich muzyce. W komiksie Ekonomikus to parodia Jacques’a Chiraca (co tylko niektórzy wiedzą) a wynoszony na noszach pijany Rzymianin, to odwzorowany przyjaciel Uderzo i Goscinnego. Są nawet Flip i Flap. Ot, nawet się człek nie spodziewa, a zawsze może na kogoś trafić. Nawet w komiksie. • WSPANIAŁY KOMIKS • agaKUSIczyta