Fantastyka i futurologia

Lem dzieli zawartość drugiego tomu na konkretne grupy tematyczne, analizując, jak pisarze SF radzą sobie z wyzwaniami przyszłości: Katastrofizm i utopia – analiza wizji końca świata, wojen nuklearnych, totalitaryzmów oraz prób budowania społeczeństw idealnych. Lem bada, czy te scenariusze mają jakikolwiek sens socjologiczny. Istoty sztuczne (Roboty i Cyborgi) – autor poddaje krytyce powszechny w SF antropomorfizm (nadawanie maszynom ludzkich cech). Zamiast tego postuluje myślenie o sztucznej inteligencji jako o czymś całkowicie obcym ludzkiej psychice. Kosmos i Obcy – krytyka motywów „gwiezdnych wojen” i łatwego porozumienia z pozaziemskimi cywilizacjami. Lem punktuje naiwność autorów, którzy kosmitów przedstawiają jako ludzi w maskach, ignorując barierę komunikacyjną (temat ten rozwijał we własnych powieściach, np. Solaris czy Fiasko). Podróże w czasie i paradoksy – matematyczno-logiczna wiwisekcja motywu wehikułu czasu. Lem udowadnia, że większość fabuł opartych na pętlach czasowych jest wewnętrznie sprzeczna i nielogiczna. Metagalaktyka fantastyki – podsumowanie, w którym Lem zastanawia się nad kondycją całej dyscypliny i nad tym, dlaczego fantastyka naukowa tak rzadko staje się pełnowartościową literaturą głównego nurtu (mainstreamem).