Dzieje powiatu wyrzyskiego w zarysie

„Dzieje powiatu wyrzyskiego w zarysie” autorstwa Romana Chwaliszewskiego to niezwykle interesująca monografia o historii, polityce i społeczeństwie powiatu wyrzyskiego, bardzo ciekawego i strategicznie newralgicznego obszaru na pograniczu polsko-niemieckim. Książka ta, napisana przez wybitnego znawcę dziejów historycznej Krajiny, daje czytelnikowi wnikliwy przegląd historii i ewolucji społeczno-politycznej tego regionu, który w przeszłości był kluczowym terenem zarówno dla Polski, jak i dla Niemiec. Zawiera ona dogłębną analizę środowiska etnicznego i kulturowego powiatu Wyrzyskiego oraz życia społecznego, politycznego i gospodarczego od 1818 do 1850 roku. Następnie odnosi się do zmian, jakie zaszły między 1851 a 1918 rokiem - rokiem odzyskania przez Polskę niepodległości. Analiza dotyczy w szczególności rozwoju rolnictwa, przemian w miastach i rozszerzającej się germanizacji. Po traktacie wersalskim z 1919 r., który przywrócił państwo polskie, przyszłość i kształt powiatu wyrzyskiego były przedmiotem skomplikowanych negocjacji między zwycięskimi mocarstwami, nową polską administracją i Niemcami. Te zawiłe pertraktacje są bardzo dobrze opisane i przeanalizowane przez autora, dając czytelnikowi wnikliwy obraz niektórych problemów, z jakimi borykała się rodząca się polska administracja państwowa na poziomie mikro. Następnie Roman Chwaliszewski zajmuje się losami powiatu w czasie II wojny światowej, zagładą Żydów i powstawaniem zorganizowanego lokalnego oporu wobec okupacji niemieckiej. Wreszcie niniejsza monografia kończy się krytycznym spojrzeniem na politykę realizowaną przez reżim komunistyczny w latach 1945-1975. • Opracowanie to stanowi wyjątkową wartość dla literatury historii lokalnej nie tylko w kontekście Polski, ale w znacznie szerszym znaczeniu. Jej wyjątkową głębię i szerokość analizy uzupełnia skarbnica dat, nazw i nazwisk. Ponadto warto nadmienić o walorach estetycznych tej pozycji, gdyż książka ta została pięknie wydana przez lokalną organizację obywatelską Towarzystwo Przyjaciół Wyrzyska. • Dla czytelników nieznających miasta Wyrzysk muszę dodać, że jest to miejsce urodzenia Wernhera Magnusa Maximiliana von Brauna, Niemca, który po II wojnie światowej stał się Amerykaninem i zabrał nas na księżyc i z powrotem.