„Strzelaj więc sobie, ile chcesz, do sójek, jeżeli ci nie za trudno je trafić, tylko pamiętaj, że grzechem jest zabić drozda”.„Drozdy nic nam nie czynią poza tym, że radują nas swoim śpiewem. Nie niszczą ogrodów, nie gnieżdżą się w szopach na kukurydzę, nie robią żadnej szkody, tylko śpiewają dla nas z głębi swoich ptasich serduszek. Dlatego właśnie grzechem jest zabić drozda”. • Są tematy, które ciągle wypływają na powierzchnię życia. • Są motywy, które nie tracą na znaczeniu. • Są płachty z dawnych kalendarzy, są dni i ludzie, którzy odeszli. Ale są i słowa, które echem wybrzmiewają w zatwardziałych umysłach i nie milkną mimo upływu lat. Nie znajdują ukojenia, a mijany czas zabarwia i ludzi i miejsca wraz z nimi. Czas rozmywa kolory i twarze, ale też otwiera oczy na teraźniejszość, która nic z teraźniejszością nie ma wspólnego. • Tak jest w powieści Harper Lee „Idź, postaw wartownika”, pokłosiu „Zabić drozda”. Dwie części, ci sami bohaterowie, a jakże inne historie. Mijają lata i czas wrócić do korzeni i zajrzeć do tego co było. Czas stanąć w konfrontacji z samą sobą i z rodziną, w jakiej się dorastało. Czas stanąć przed lustrem i spojrzeć na siebie, na wszystkich razem, bo tylko tak można ujrzeć prawdę. • Jean wraca do domu rodzinnego. Jako dorosła kobieta przekracza próg domu rodzinnego. Kiedyś jej życie zamykało się na trzecim domu na wschód i drugim na zachód, a dziś jest znacznie inaczej. Inaczej? - zapytasz. Inaczej niż kiedyś? Inaczej jest, inna jest bowiem Jean Louise. Dorosłość zmieniła jej postrzeganie rzeczywistości, zmieniła jej przekonania i ją samą. Jest otwartą, tolerancyjną kobietą, a kolor skóry nie stanowi dla niej problemu, co akurat w jej rodzinie jest nie lada problemem. W Alabamie nadal „panoszy się” rasizm i segregacja rasowa. Tu czarnoskórzy nie mają praw, nie są pełnoprawnymi mieszkańcami Maycomb. To w głównej mierze siła robocza. Biali jacy byli, tacy są i choć zmieniły się czasy, a nowe ustawy państwowe wprowadziły wiele zmian, tu, w Alabamie czas się zatrzymał. Jean Louise patrzy na swoją rodzinę, na ojca, na to, co było i co jest i nie może się z tym pogodzić. Konfrontacja jest zbyt bolesna. Fałszywy obraz rodziny staje przed oczami dorosłej już Jean. Trudno to w sobie pomieścić, upchnąć jakoś, trudno przemilczeć i nie reagować. A jak to w rodzinie, tak i tu, w czterech ścianach domu państwa Finch. Po kątach rozsiadły się przemilczane duchy przeszłości, które w dłoniach lepią czarne czyny i przewinienia mieszkańców tego lokum. • „Zabić drozda” to powieść totalna. „Idź, postaw wartownika” też. Bezsprzecznie. • Jej treść miesza myśli czytelnika. Stajesz się dorosłą osobą wracającą do rodzinnego ciepła. Spodziewasz się wszystkiego, lecz nie tego, co zastajesz. Nie kłamstwa, nie fałszu, nie milczenia. W rodzinie powinno się o wszystkim mówić. I o tym jest ta powieść. O psychice dojrzałej osoby, której wzrok odzyskuje ostrość. To historia dorosłej kobiety, która wraca do rodziny, do tego dobrego i bezpiecznego zawsze domu i tu okazuje się, że rozmywa się wyidealizowany obraz ukochanych ludzi. Harper Lee ściera czytelnika z budowanymi od lat przekonaniami, zrzuca z fundamentu, który miał zapewniać stabilność. Wpycha w wir, w historię, w której nic się pozornie nie dzieje, lecz w tle buzują emocje. To patrzenie na ludzi obdartych z szacunku do samych siebie. To pogarda dorosłego już dziecka, które nic nie umie powiedzieć rodzicom wprost, by nie zadać im bólu. Dorosłej córki, która tłamsi w sobie słowa. • Harper Lee znana jest głównie z „Zabić drozda”. „Idź, postaw wartownika” jest mniej znanym tytułem. Tym bardziej, że to książki aktualne do dziś. Czymże bowiem jest obecne segregowanie ludzi, wrzucanie w sobie tylko wiadome szufladki uprzedzeń i bezpodstawnych oskarżeń? Czym jest pogarda dla inności? • „Idź, postaw wartownika” to w dużej mierze także powieść psychologiczna. Bazuje na historii Alabamy i świetnie obrazuje zaściankowość i zatwardziałe jej mieszkańców. Tu idealnie widać ich hermetyczność, konserwatyzm i bojaźń o opinię innych. Ciągły strach - bo nie wypada, bo tak nie można, bo co powiedzą sąsiedzi? Tu wychodzi ich sztuczność i konserwatyzm, ale i wielki strach przed zmianą na nowe, nowe nieznane. • O tej książce można mówić bez końca. Analizować ją i rozkładać na pojedyncze sytuacje i spojrzenia, na fakty. Ta książka bawi się czytelnikiem. W pierwszej części zachwyca dziecięcym czasem dorastania, by po latach ten czas podlać kłamstwem. Stajesz na chwiejnym gruncie - rodzina, czy ty? Pokora, czy bunt? Słowa, czy milczenie? • Decyduj sam. • Niebywała klasyka literatury wskroś prawdziwa i autentyczna do dziś. • agaKUSIczyta

Leży na ławie w izbie i patrzy na wszystko wkoło. I widzi siebie jak stoi przy oknie i czeka na niego. Zawsze czeka, bo on wyszedł, w taką pogodę, poszedł najpierw Małą Drogą w dół, potem kawałek Dużą Drogą, do fiordu, do tej swojej malutkiej drewnianej łodzi, którą ma i którą codziennie wypływa. Nawet w taką okropną pogodę, jak dziś, gdy jest zimny deszcz, lodowaty wręcz, gdy wieje okropny wiatr i nic nie widać, a on poszedł, a ona czeka, zawsze czeka. Czeka na niego. • Leży na ławie i patrzy na samą siebie, jak stoi przy oknie i patrzy. I drzwi się otwierają i widzi babcię w biało żółtej czapce, jak wchodzi z malutkim Asle, a potem wychodzą, znikają, jak wszystko. Znikają, jak wszyscy. A ona dalej czeka na niego, przy ciemnym oknie. Nic nie widać, jego też nie widać, więc może powinna pójść za nim, myśli. • Czeka. • I nagle drzwi się otwierają i wchodzi on. Te jego długie czarne włosy, które zawsze miał i ten jego sweter, który nosił od lat. On, taki sam, zawsze taki, zawsze jej Asle. Stoi koło niej, a ona patrzy na niego, a potem na pustkę i kładzie obie ręce na brzuchu i składa dłonie i mówi „Jezu kochany, dopomóż mi”. • Nie ma czasu. Nie ma jego. • Jest wtorek końcem listopada. Zawsze jest wtorek. Co roku jest wtorek końcem listopada. I co roku jest pustka. • A ona leży na ławie i widzi samą siebie leżącą na ławie. Wszędzie cisza. Ale zawsze w tej ciszy tu czuje się bezpiecznie. Nigdzie nie wychodzi, czasem i kilka dni. Leży na ławie i widzi samą siebie stojącą przy oknie. Jej ciemna sylwetka na tle jasnego kwadratu. Czeka na Asle. Bo poszedł na fiord, a jest taka brzydka pogoda i jest ciemno, a ona stoi i czeka na niego... • Czytasz i znikasz i stajesz się nią, Signe, leżącą na ławie w pustym domu. Nie ma nic, nie ma nikogo, jest tylko Cisza. Cisza i słowa, które sczytujesz i wkładasz w siebie. Układasz słowo, koło słowa, potem kolejne słowo aż wypełnią cię od środka. Aż te słowa z powieści znajdą sobie w tobie miejsce i zostaną już na zawsze, bo te słowa są jak drzewa, które latami rosną Nie zapomnisz o Ales, ani o Alse, nie ogrzejesz się po powrocie z mroźnego fiordu, nie staniesz się sobą. Nigdy nie będziesz sobą. Wejdziesz do domu u boku babci, której pomagasz nieść zakupy. A potem wyjdziesz z nią i wejdzie on w czarnych włosach i podejdzie do ciebie i powie, żebyś poszła się położyć, bo zagrzał w łóżku. • Wszystko widzisz. • Wszystko jest jak było. • Jesteś ty i nic. • Jon Fosse stworzył literacką pustkę. To historia o wielkiej głębi, która zmienia „psychikę postrzegania”. To słowa, które zapuszczają korzenie. Każde zdanie i każda strona stają się bowiem przedłużeniem wyczytanej traumy. Czytasz o kobiecie i o mężczyźnie i o czekaniu i o innej kobiecie i małym chłopcu i o innym mężczyźnie i fiordzie. Czytasz o lodowatej pogodzie za oknem i czujesz zimno w sercu. Czytasz i spajasz się z nią, z nią leżącą na ławie, spajasz się z niejedną nią i niejednym nim. Ten powieściowy klimat wnika w ciebie, chłoniesz ją każdą komórką ciała. • Nie możesz otrząść się z tego klimatu zimnego fiordu i ciemnej sylwetki kobiety stojącej w jasnym kwadracie okna. Czekasz... • takie powieści, jak ta, jak „To jest Ales” pozostawiają czytelnia w ciszy. • Słowa znikają. Zamykasz oczy, by wejść ciemność. • To niemożliwe... - szepczesz po skończeniu czytania. Niemożliwe... • agaKUSIczyta Ocena 10/5

Klasyka broni się sama. Klasyka bowiem tworzy panteon literatury – zrzeszenie najlepszego. Dlaczego najlepszego? Bowiem klasyka to mistrzowski smak podany w literackim dziele. Dwie okładki skrywające dania mistrzów piśmiennej kuchni. To tematy, fabuły i autorzy, których się czytało, czyta i będzie czytało po wieki, a których smak za każdym razem będzie na nowo zaskakiwał. To Dostojewski, Myśliwski, Konopnicka, czy Steinbeck. To Prus i Szekspir. To też wybitny, specyficzny w swym piórze, Aleksander Dumas, który w tym gronie rozsiadł się na dobre. • W klasyce zachwycasz się językiem, treścią oraz bystrym i przenikliwym okiem piszącego. Zachwycasz się wrażliwością autorów i ich intelektem. Cenisz ich znawstwo świata oraz życia wewnętrznego człowieka, zarówno jako jednostki, jak i elementu tłumu. Głębokie myśli bohaterów i ich psychiczne rozterki częstokroć poślednio wpływają na twoją, osobistą zadumę nad złożonością świata. Przeraża cię jego wielorakość. Oczami autorów stajesz się „czytelniczym centrum obserwacyjnym”. Kpisz z otaczającego cię cyrku ludzkiego motłochu, jego prostactwa i bylejakości lub, wprost przeciwnie – podziwiasz bystrość i szybkość reakcji. Wiele takich przykładów można by wyciągać z przepastnej listy tytułów dzieł spisanych. Jednym z nich jest chociażby „Hrabia Monte Christo” wspomnianego wcześniej Aleksandra Dumasa. • „Hrabia Monte Christo” to ciągle niedościgniony wzór powieści o wielkiej intrydze, zemście i losie, który drwi sobie z człowieka i z tego, czego ten od niego oczekuje. Los nikomu nic nie jest winny i na wszystko przyjdzie odpowiednia pora, ale... Ale ten człowiek nerwowy! Ten – On, wiecznie nienasycony i zawistny. Wiecznie zły bohater swego bytu, który nigdy nie jest taki, jaki być powinien. I to właśnie On, Edmunt Dantes, zostaje wzięty na warsztat pisarski autora. Zapytasz, a któż to taki? Niby nikt, bo to marynarz, idealista i marzyciel poniekąd też. Ma właśnie objąć stanowisko kapitana okrętu handlowego i ożenić się z ukochaną Mercedes. Piękna wizja, a jakże, lecz przeznaczenie zmierza w innym kierunku. Edmunt niesprawiedliwie zostaje wciągnięty w spisek, który go zniszczy, a o którym nic nie wie. Oskarżony o bonapartyzm, zostaje aresztowany na własnym przyjęciu zaręczynowym. Potem ten jego los wikła się okropnie, spisek rodzi kolejną intrygę, a ta przyciąga inne nieszczęścia. Edmund ląduje w więzieniu, w którym spędza czternaście lat najlepszych momentów swego życia. • Jednak poza lochami życie toczy się dalej. Mercedes lokuje swe uczucia w innym wybranku, bandy rosną w siłę, a siłę – jak zawsze – dzierży najbogatszy i najnieuczciwszy. Jednak z najwyższego stołka też można spaść i nieźle potłuc swe pazerne ciało. Nie takie rzeczy się działy i dzieją do teraz. Kto ma mało czasem przy końcu życia staje się bogaczem, a los odwraca swe karty na inną stronę. U Dumasa jest to idealnie pokazane. Jest walka, są kłótnie, jest pruderia i zakłamanie. Ktoś opływa w zbytki i dobrobyt, wydaje krocie na powozy, uczty i wszelkie swe zachcianki, a ktoś patrzy postronnie i klepie dolę na granicy ubóstwa. I wydawać by się mogło, że pomiędzy tymi światami rozpościera się wielka przepaść. Ha, nic bardziej mylnego. Wystarczy jeden moment, dwa słowa, czy spojrzenie oczu, a bliski okazuje się być wrogiem. • O tym pisze Dumas w „Hrabiu Monte Christo”. O bogactwie i dobrobycie magnatów tego świata, ale i o ich pustogłowiu i zaślepieniu egoizmem. W laboratoryjny wręcz sposób rozkłada tu na detale psychiczne i moralne postępowanie każdego z bohaterów. W pierwszej części spiskami i knowaniami zasypuje czytelnika, by w kolejnej nieco wyhamować. Są intrygi i zwycięstwa, ale i wielkie wpadki, bolesne konsekwencje. Trudno pisać o detalach fabuły, bo tą zna każdy – lub wielu – lecz nie sposób pominąć żadnego fragmentu. Dumas zaskakuje treścią, językiem i zakończeniem. Dla mnie nieco zaskakującym, przywodzącym na myśl ostatnią scenę filmową z „Przeminęło z wiatrem”. Happy End i kurtyna opada. • Ale, „Hrabia Monte Christo” bez względu na to, czy ktoś go czytał, czy nie, zawsze na nowo ciekawi i absorbuje. Zmusza do śmiechu, do skupienia, ale i do zastanowienia. Dumas często sięga po drwinę, którą stawia przed lustrem, by przyjrzała się sama sobie. Staje i fałsz, który malował oblicze tyle lat. Do lustra ciśnie się też niewinność. A ty czytelniku patrz co się dzieje po latach z tymi obliczami. Patrz, jak starość maluje twarz i jak prawda u kłamcy zmienia profil. Z kłamstwem można żyć – do czasu. To lustro Dumasa w jakimś stopniu magnetyzuje cię, bo fabuła swoją drogą -a osobowość każdej z postaci, to już „inna broszka”. O to chyba w Dumasie chodzi – o plastykę charakterów. O ich nietrwałość i zmienność, • Dlatego czytanie Dumasa stanowi przywilej, który nie każdemu jest dany. Ten autor zmusza do skupienia. Po pierwsze ilość stron, a po drugie – wachlarz postaci oraz historia, jaka rozgrywa się w tle. To wszystko musi współbrzmieć w tobie. Nie można pominąć zdania, bo wszystko jest tu po coś. To pełna detali literacka makata, której kunszt wykonania trzeba dostrzec samemu. • agaKUSIczyta

Klasyka broni się sama. Klasyka bowiem tworzy panteon literatury – zrzeszenie najlepszego. Dlaczego najlepszego? Bowiem klasyka to mistrzowski smak podany w literackim dziele. Dwie okładki skrywające dania mistrzów piśmiennej kuchni. To tematy, fabuły i autorzy, których się czytało, czyta i będzie czytało po wieki, a których smak za każdym razem będzie na nowo zaskakiwał. To Dostojewski, Myśliwski, Konopnicka, czy Steinbeck. To Prus i Szekspir. To też wybitny, specyficzny w swym piórze, Aleksander Dumas, który w tym gronie rozsiadł się na dobre. • W klasyce zachwycasz się językiem, treścią oraz bystrym i przenikliwym okiem piszącego. Zachwycasz się wrażliwością autorów i ich intelektem. Cenisz ich znawstwo świata oraz życia wewnętrznego człowieka, zarówno jako jednostki, jak i elementu tłumu. Głębokie myśli bohaterów i ich psychiczne rozterki częstokroć poślednio wpływają na twoją, osobistą zadumę nad złożonością świata. Przeraża cię jego wielorakość. Oczami autorów stajesz się „czytelniczym centrum obserwacyjnym”. Kpisz z otaczającego cię cyrku ludzkiego motłochu, jego prostactwa i bylejakości lub, wprost przeciwnie – podziwiasz bystrość i szybkość reakcji. Wiele takich przykładów można by wyciągać z przepastnej listy tytułów dzieł spisanych. Jednym z nich jest chociażby „Hrabia Monte Christo” wspomnianego wcześniej Aleksandra Dumasa. • „Hrabia Monte Christo” to ciągle niedościgniony wzór powieści o wielkiej intrydze, zemście i losie, który drwi sobie z człowieka i z tego, czego ten od niego oczekuje. Los nikomu nic nie jest winny i na wszystko przyjdzie odpowiednia pora, ale... Ale ten człowiek nerwowy! Ten – On, wiecznie nienasycony i zawistny. Wiecznie zły bohater swego bytu, który nigdy nie jest taki, jaki być powinien. I to właśnie On, Edmunt Dantes, zostaje wzięty na warsztat pisarski autora. Zapytasz, a któż to taki? Niby nikt, bo to marynarz, idealista i marzyciel poniekąd też. Ma właśnie objąć stanowisko kapitana okrętu handlowego i ożenić się z ukochaną Mercedes. Piękna wizja, a jakże, lecz przeznaczenie zmierza w innym kierunku. Edmunt niesprawiedliwie zostaje wciągnięty w spisek, który go zniszczy, a o którym nic nie wie. Oskarżony o bonapartyzm, zostaje aresztowany na własnym przyjęciu zaręczynowym. Potem ten jego los wikła się okropnie, spisek rodzi kolejną intrygę, a ta przyciąga inne nieszczęścia. Edmund ląduje w więzieniu, w którym spędza czternaście lat najlepszych momentów swego życia. • Jednak poza lochami życie toczy się dalej. Mercedes lokuje swe uczucia w innym wybranku, bandy rosną w siłę, a siłę – jak zawsze – dzierży najbogatszy i najnieuczciwszy. Jednak z najwyższego stołka też można spaść i nieźle potłuc swe pazerne ciało. Nie takie rzeczy się działy i dzieją do teraz. Kto ma mało czasem przy końcu życia staje się bogaczem, a los odwraca swe karty na inną stronę. U Dumasa jest to idealnie pokazane. Jest walka, są kłótnie, jest pruderia i zakłamanie. Ktoś opływa w zbytki i dobrobyt, wydaje krocie na powozy, uczty i wszelkie swe zachcianki, a ktoś patrzy postronnie i klepie dolę na granicy ubóstwa. I wydawać by się mogło, że pomiędzy tymi światami rozpościera się wielka przepaść. Ha, nic bardziej mylnego. Wystarczy jeden moment, dwa słowa, czy spojrzenie oczu, a bliski okazuje się być wrogiem. • O tym pisze Dumas w „Hrabiu Monte Christo”. O bogactwie i dobrobycie magnatów tego świata, ale i o ich pustogłowiu i zaślepieniu egoizmem. W laboratoryjny wręcz sposób rozkłada tu na detale psychiczne i moralne postępowanie każdego z bohaterów. W pierwszej części spiskami i knowaniami zasypuje czytelnika, by w kolejnej nieco wyhamować. Są intrygi i zwycięstwa, ale i wielkie wpadki, bolesne konsekwencje. Trudno pisać o detalach fabuły, bo tą zna każdy – lub wielu – lecz nie sposób pominąć żadnego fragmentu. Dumas zaskakuje treścią, językiem i zakończeniem. Dla mnie nieco zaskakującym, przywodzącym na myśl ostatnią scenę filmową z „Przeminęło z wiatrem”. Happy End i kurtyna opada. • Ale, „Hrabia Monte Christo” bez względu na to, czy ktoś go czytał, czy nie, zawsze na nowo ciekawi i absorbuje. Zmusza do śmiechu, do skupienia, ale i do zastanowienia. Dumas często sięga po drwinę, którą stawia przed lustrem, by przyjrzała się sama sobie. Staje i fałsz, który malował oblicze tyle lat. Do lustra ciśnie się też niewinność. A ty czytelniku patrz co się dzieje po latach z tymi obliczami. Patrz, jak starość maluje twarz i jak prawda u kłamcy zmienia profil. Z kłamstwem można żyć – do czasu. To lustro Dumasa w jakimś stopniu magnetyzuje cię, bo fabuła swoją drogą -a osobowość każdej z postaci, to już „inna broszka”. O to chyba w Dumasie chodzi – o plastykę charakterów. O ich nietrwałość i zmienność, • Dlatego czytanie Dumasa stanowi przywilej, który nie każdemu jest dany. Ten autor zmusza do skupienia. Po pierwsze ilość stron, a po drugie – wachlarz postaci oraz historia, jaka rozgrywa się w tle. To wszystko musi współbrzmieć w tobie. Nie można pominąć zdania, bo wszystko jest tu po coś. To pełna detali literacka makata, której kunszt wykonania trzeba dostrzec samemu. • agaKUSIczyta

Klasyka broni się sama. Klasyka bowiem tworzy panteon literatury – zrzeszenie najlepszego. Dlaczego najlepszego? Bowiem klasyka to mistrzowski smak podany w literackim dziele. Dwie okładki skrywające dania mistrzów piśmiennej kuchni. To tematy, fabuły i autorzy, których się czytało, czyta i będzie czytało po wieki, a których smak za każdym razem będzie na nowo zaskakiwał. To Dostojewski, Myśliwski, Konopnicka, czy Steinbeck. To Prus i Szekspir. To też wybitny, specyficzny w swym piórze, Aleksander Dumas, który w tym gronie rozsiadł się na dobre. • W klasyce zachwycasz się językiem, treścią oraz bystrym i przenikliwym okiem piszącego. Zachwycasz się wrażliwością autorów i ich intelektem. Cenisz ich znawstwo świata oraz życia wewnętrznego człowieka, zarówno jako jednostki, jak i elementu tłumu. Głębokie myśli bohaterów i ich psychiczne rozterki częstokroć poślednio wpływają na twoją, osobistą zadumę nad złożonością świata. Przeraża cię jego wielorakość. Oczami autorów stajesz się „czytelniczym centrum obserwacyjnym”. Kpisz z otaczającego cię cyrku ludzkiego motłochu, jego prostactwa i bylejakości lub, wprost przeciwnie – podziwiasz bystrość i szybkość reakcji. Wiele takich przykładów można by wyciągać z przepastnej listy tytułów dzieł spisanych. Jednym z nich jest chociażby „Hrabia Monte Christo” wspomnianego wcześniej Aleksandra Dumasa. • „Hrabia Monte Christo” to ciągle niedościgniony wzór powieści o wielkiej intrydze, zemście i losie, który drwi sobie z człowieka i z tego, czego ten od niego oczekuje. Los nikomu nic nie jest winny i na wszystko przyjdzie odpowiednia pora, ale... Ale ten człowiek nerwowy! Ten – On, wiecznie nienasycony i zawistny. Wiecznie zły bohater swego bytu, który nigdy nie jest taki, jaki być powinien. I to właśnie On, Edmunt Dantes, zostaje wzięty na warsztat pisarski autora. Zapytasz, a któż to taki? Niby nikt, bo to marynarz, idealista i marzyciel poniekąd też. Ma właśnie objąć stanowisko kapitana okrętu handlowego i ożenić się z ukochaną Mercedes. Piękna wizja, a jakże, lecz przeznaczenie zmierza w innym kierunku. Edmunt nies­praw­iedl­iwie­ zostaje wciągnięty w spisek, który go zniszczy, a o którym nic nie wie. Oskarżony o bonapartyzm, zostaje aresztowany na własnym przyjęciu zaręczynowym. Potem ten jego los wikła się okropnie, spisek rodzi kolejną intrygę, a ta przyciąga inne nieszczęścia. Edmund ląduje w więzieniu, w którym spędza czternaście lat najlepszych momentów swego życia. • Jednak poza lochami życie toczy się dalej. Mercedes lokuje swe uczucia w innym wybranku, bandy rosną w siłę, a siłę – jak zawsze – dzierży najbogatszy i najnieuczciwszy. Jednak z najwyższego stołka też można spaść i nieźle potłuc swe pazerne ciało. Nie takie rzeczy się działy i dzieją do teraz. Kto ma mało czasem przy końcu życia staje się bogaczem, a los odwraca swe karty na inną stronę. U Dumasa jest to idealnie pokazane. Jest walka, są kłótnie, jest pruderia i zakłamanie. Ktoś opływa w zbytki i dobrobyt, wydaje krocie na powozy, uczty i wszelkie swe zachcianki, a ktoś patrzy postronnie i klepie dolę na granicy ubóstwa. I wydawać by się mogło, że pomiędzy tymi światami rozpościera się wielka przepaść. Ha, nic bardziej mylnego. Wystarczy jeden moment, dwa słowa, czy spojrzenie oczu, a bliski okazuje się być wrogiem. • O tym pisze Dumas w „Hrabiu Monte Christo”. O bogactwie i dobrobycie magnatów tego świata, ale i o ich pustogłowiu i zaślepieniu egoizmem. W laboratoryjny wręcz sposób rozkłada tu na detale psychiczne i moralne postępowanie każdego z bohaterów. W pierwszej części spiskami i knowaniami zasypuje czytelnika, by w kolejnej nieco wyhamować. Są intrygi i zwycięstwa, ale i wielkie wpadki, bolesne konsekwencje. Trudno pisać o detalach fabuły, bo tą zna każdy – lub wielu – lecz nie sposób pominąć żadnego fragmentu. Dumas zaskakuje treścią, językiem i zakończeniem. Dla mnie nieco zaskakującym, przywodzącym na myśl ostatnią scenę filmową z „Przeminęło z wiatrem”. Happy End i kurtyna opada. • Ale, „Hrabia Monte Christo” bez względu na to, czy ktoś go czytał, czy nie, zawsze na nowo ciekawi i absorbuje. Zmusza do śmiechu, do skupienia, ale i do zastanowienia. Dumas często sięga po drwinę, którą stawia przed lustrem, by przyjrzała się sama sobie. Staje i fałsz, który malował oblicze tyle lat. Do lustra ciśnie się też niewinność. A ty czytelniku patrz co się dzieje po latach z tymi obliczami. Patrz, jak starość maluje twarz i jak prawda u kłamcy zmienia profil. Z kłamstwem można żyć – do czasu. To lustro Dumasa w jakimś stopniu magnetyzuje cię, bo fabuła swoją drogą -a osobowość każdej z postaci, to już „inna broszka”. O to chyba w Dumasie chodzi – o plastykę charakterów. O ich nietrwałość i zmienność, • Dlatego czytanie Dumasa stanowi przywilej, który nie każdemu jest dany. Ten autor zmusza do skupienia. Po pierwsze ilość stron, a po drugie – wachlarz postaci oraz historia, jaka rozgrywa się w tle. To wszystko musi współbrzmieć w tobie. Nie można pominąć zdania, bo wszystko jest tu po coś. To pełna detali literacka makata, której kunszt wykonania trzeba dostrzec samemu. • agaKUSIczyta