"Oglądamy razem z nim telewizję: japoński robot wyciąga z piasku zardzewiałe miny... jedną...drugą...Triumf nauki i techniki! Rozumu ludzkiego! Co prawda tata cierpi za ojczyznę, bo sprzęt nie jest naszej produkcji. Wtem na końcu reportażu robot niespodziewanie popełnia błąd i wylatuje w powietrze. Jak to mówią, kiedy widzisz uciekającego sapera, to biegnij za nim. Ale robot nie ma takiego programu. Tato jest zdumiony:" Mamy importowany sprzęt? Jakże tak? To już nie mamy ludzi?" Tato żył po to, żeby wykonać każde zadanie postanowione przez partię i rząd. Życie jest mniej warte niż kawał metalu." • Od czasu przeczytania ,, Czarnobylskiej modlitwy. Kroniki przyszłości" pokochałam książki Aleksjewicz. Za to, że na wstępie wyjaśnia tło wydarzeń po czym oddaje głos ludziom. Można powiedzieć, że wypowiada się ''reprezentant" każdej grupy osób- sowków, ofiary ataków terr­orys­tycz­nych­, kapitaliści, członkowie KPZR.... Swietłana nie ocenia, po prostu notuje historię, którą jak twierdzi oceni przyszłość. ,, Czasy seconhand. Koniec czerwonego człowieka" to wgłąb w inną epokę, zderzenie się z mentalnością homo sovieticus a także próba zrozumienia duszy rosyjskiej.

,,Sowek" - to popularne w Rosji określenie na człowieka ukształtowanego przez Związek Radziecki i jego sowiecką ideologię. Dla nas homo sovietikus to nie tylko nazwanie specyficznej grupy społecznej, ale przede wszystkim to sam sposób myślenia, reagowania i wykrzywiony odbiór rzeczywistości. Trudno nam dziś wyobrazić sobie, czym dla ludzi urodzonych, wychowanych na ideologii komunistycznej i żyjących w Związku Radzieckim był kres ich państwa związkowego, a wraz z nim gospodarki centralnie sterowanej i brutalne zetknięcie się z kapitalistyczną, gangsterską wręcz rzeczywistością nowego świata. Dla typowego ,,Sowka" był to z pewnością koniec świata i prawdziwy dramat. • Mistrzowskie reportaże Swietłany Aleksijewicz zawarte w książce ,,Czasy secondhand. Koniec czerwonego człowieka" z początku mogą zdumiewać, wzbudzać niedowierzanie, ale przy dalszej lekturze zaczynają szturchać, kłuć i zwyczajnie po ludzku bolą. Boli przede wszystkim dramatyczny los, historie beznadziei, które dotknęły zwykłych, często niewinnych, prostych ludzi. Świat dziecka urodzonego i osieroconego w łagrze, los nastolatki i jej matki, które zostały oszukane i straciły dom, miłość Ormianki i Azera w czasach nienawiści i wojny. "Czasy secondhandu" to nie kolorowa bajka, to nie sen o lepszym świecie, o lepszej przyszłości. To ogrom rozczarowania, frustracji, rozpaczy, braku nadziei. • Nie łatwo z perspektywy bieżących wydarzeń związanych z wojną na Ukrainie patrzeć ze współczuciem na mieszkańców Rosji. Jednak czytając historie, które miały miejsce piętnaście, dwadzieścia, trzydzieści lat temu trudno tak po ludzku nie ulec wzruszeniu i empatii. Zagłębienie się w historie opisane w reportażach pozwala zajrzeć w rosyjską duszę, w której przez siedemdziesiąt lat trwania Związku Radzieckiego miejsce Boga i cara zajęła ideologia komunizmu i dyktat Stalina. Tu nie może być dobrego zakończenia.